?
М???ни?т?Архитектура

Т?рл? т???л?ш м???ни?тт?рене? бер-бере?ен? ?теп ине?е, улар?ы? урында?ы архитектура традиция?ы мен?н органик ?ушылыуы ? Баш?ортостан архитектура?ына хас ?ы?ат. Баш?орттар илен? килеп ултыр?ан борон?о ??бил?л?р?е? архитектура-т???л?ш м???ни?тен терге?е? осорона ябай ны?ытмалар ??м торалар т???? хас. Борон?о баш?орттар?ы? к?см? й?ш?? р??еше формалаш?анда ва?ытлыса торла?тар?ы? т?п типтары ? аласы?, тирм?, бурама ? барлы??а кил? ??м камиллаша.

Х-ХII быуаттар?а, бол?ар осоронда, этносты? ултыра? тормош?а тенденция?ы мен?н б?йле, ва?ытлыса бил?м?л?р система?ында даими а?ас ?оролмалар (т???? ?ыш?ы, ? ?у?ынан йыл ?йл?н??ен?) барлы??а кил?. Х-ХII быуаттар?а ?иб???тхана ??м мемориаль т???йенл?нешт?ге т??ге таш ?оролмалар ?алыу Урта Азиянан ??м ?у?ыра? Т?нья? Арал буйынан т?рки ырыу-??бил? т?рк?мд?рене? к?сеп киле?е ??м ?слам таралыу мен?н б?йле. Т??ге к?ш?н?л?р архитектура?ы Урта Азия т???л?ш? йо?онто?онда?урында?ы архитектура традиция?ы формалаша башланыуын билд?л?й.

Х-ХV быуаттар?а ултыра? тормош?а ??м ябай игенселекк? к?се? а?астан т???л?шт? ??м к?септ?р?е ??тере? м?мкинлеге бир?, торла?ты? ?атмарлыра? типтарын т????г? булышлы? ит?. Т??ге ауылдар барлы??а кил?. Башта д?рт м?й?шл? ?й ??м ?ара-?аршы ?й ке?ек йорттар и? тарал?ан типтар була. ?у?ыра? ХIX-ХХ быуаттар?а биш м?й?шл? ?й??р барлы??а кил?. ХХ быуатты? 30-сы йылдарында т?к?тм??е мен?н д?рт м?й?шл? ?й??р ки? тарала.

Баш?ортостан рус д??л?тен? ?ушыл?андан ?у? ХVI быуат урта?ында архитектурала рус т???л?ш культура?ы йо?онто?о к?с?й?. Сик буйы территорияларында рус оборона ?оролмалары т???л? башлай. ХVII быуат башында ?ф? ??л???е ???генд? (1574 йылда ниге? ?алын?ан) М?ск?? архитектура?ы рухында т??ге таш христиан сирк??е ?алына. ?у?ынан классицизм стиленд? баш?арыл?ан аш б?лм??е ??м манара?ы мен?н ул Смоленск соборы комплексына ин?.

ХVII-ХVIII быуаттар?а Баш?ортостанда христиан дине тарала. Был осор ?омарт?ылары ара?ында ? х??ерге Туймазы районыны? ?рге Троицк ауылында?ы Троицк сирк??е (1753-59 йылдар?а т???лг?н), х??ерге Белорет районыны? ?рге ??ж?н ауылында?ы сирк?? (1755-58) ??м х??ерге ?ф? районыны? Березовка ауылында Христорождественский сирк??е (1780).

ХVIII быуаттан башлап с?н???т архитектура?ы барлы??а кил?. ?? т??ге архитектура-с?н???т комплекстары ? Каменск домна заводы, Воскресенское ауылында (х??ерге М?л??ез районы) Воскресенск ба?ыр ирете? заводы.

ХIX быуатты? икенсе ярты?ы ? ХХ быуат башына архитектурала классицизмды? стиль сафлы?ы ю?ала барыуы, модерн барлы??а киле?, стилизаторлы? ??м эклектик тенденция к?с?йе?е са?ыла. ??????? Был осор?а?ы таш ?иб???тхана биналары ара?ында Б?р?л?ге ?нородческий сирк??е (1895-99), ?ф?л?ге Богородск сирк??е (1873-77), х??ерге Учалы районыны? Вознесенка ауылында?ы Воскресенск сирк??е (1900-10) урта быуат, борон?о рус ??м Византия сы?ана?тарына м?р?ж???т ите? мен?н айырылып тора.

ХХ быуатты? 20-се йылдарына т???л?ш сикл?нг?н характер?а була. С?н???тте ??тере?, тимер юлдар, автомагистралд?р, электростанциялар т???? б?т? социаль инфраструктураны? ??еш ниге?ен? ?йл?н?.

30-сы йылдар?а Баш?ортостан архитектура?ында конструктивизмдан неоклассика?а к?се? бара. Был осор?а т???л?шт?р ?аны ?и?елерлек арта.

?ф?л? ?у?ыштан ?у? неоклассика й?н?лешенд? ??ешк?н т???л?ш биналар?ы би????? милли декоратив-орнамент мотивтарын фай?аланыу?ы дауам ит?: Баш?орт д??л?т университетыны? т?п корпусы (1950-57, арх. С. ??м Б.К?лимуллиндар), Достоевский урамында?ы торла? йорт (1955, арх. С.К?лимуллин). Был осор?а?ы м??им т???л?шт?р булып С?н???т йорто (х??ерге ?Башнефть? бина?ы), С.Орджоникидзе исеменд?ге М???ни?т йорто, ?Победа? ??м ?Родина? кинотеатр?ары тора.

?50-се йылдар?ы? 2-се ярты?ынан башлан?ан неоклассиканан ситк? ките? ике ти?т? йыл буйына архитектура с?н??тене? т?б?н т?ш??ен? килтер?е, торла? йорттар?ы ?ына т?гел, й?м???т биналарын да ? кинотеатр?ар, м???ни?т йорттары, спорт ?арай?ары, универмагтар? типовой проекттар буйынса т???? программа?ы ки? ?олас алды, был ?алалар?ы? индивидуаль й???н тулы?ынса тиерлек ю?алтыу?а, улар?ы? т?б?к специфика?ы ??м милли колориты ю?алыу?а килтер?е.

70-се йылдар башынан типовой т???л?ш принциптарын ?айтанан ба?алау процесы башлана, ?алалар?ы? генераль пландары кирен?н ?арала, улар?а ?ала инфраструктура?ын, территориялар?ы т???кл?ндере??е комплекслы ойоштороу м?сь?л?л?ре к?пк? ентеклер?к ??м т?рл?л?ндереп х?л ител?. 1977 йылда ?ф? нефть институтында архитектура-т???л?ш факультеты асыла, унда республика ?с?н кадр?ар ??ерл??г? тотоналар. ?ф?л? 70-80 йылдар?а?ы м??им т???л?шт?р ара?ында ? Актер?ар йорто, С?н??т училище?ы комплексы, Нефтсел?р м???ни?т йорто, БАССР-?ы? Д??л?т именлеге комитеты комплексы.

80-се ? 90-сы йылдар башында?ы архитектура ??ешен? проектлау типология?ын ки??йте?, я?ы архитектура объекттары ? офистар, коммерция банкы в?киллект?ре, айырым йорттар ? барлы??а киле? хас. ?ф?л? Баш?орт д??л?т опера ??м балет театры, Баш?орт д??л?т филармония?ы, Мемориаль зона (х??ерге БР халы?тарыны? этнография музейы), Союздар йорто реконструкциялана.

Баш ?аланы? ??м республиканы? архитектура й???н? ?у??ы йылдар?а айырыуса ?ур и?тибар бирел?. 2006 йылды? 15 сентябренд? ?ф?л? ?Евразия Т-Экополисы. Архитектурала ??м ?ала т???л?ш?нд? инновациялар? халы?-ара конференция?ы ?те?е л? быны та?ы бер тап?ыр ра?лай. Уны? эшенд??Япония, Корея, ?ытай, Франция, Германия, ?зб?кстан, ?а?а?стан, ?зербайжан, шулай у? Р?с?й т?б?кт?ре архитектура берл?шм?л?рене? 400-??н ашыу в?киле ?атнашты.

Б?г?н Баш?ортостан ?ур т???л?ш май?ансы?ын х?терл?т?. Торла?, эре с?н???т ??м социаль объекттар т???л?. Республикала етештере? к?л?ме э?м?-э? ??терел?. Быны? ?с?н с?н???тт?, т???л?шт?, транспортта ?ы?ылмалы т?б?к инновацион система?ы булдырыла. Архитектор?ар?ы? ??м ?ала т????сел?р?е? т?п ма?саты ? халы?ты? тормош сифатын ал?а китк?н илд?р ким?лен? еткере?г? ?лг?ше?.

Ба?ма ?с?н версия????Сайт карта?ы????Битте? ??к? я?ына

Архитектура

?
Баш?ортостан 450