?
Т?би??т?Д?й?м м??л?м?т

Баш?ортостан Республика?ы К?нья? Уралда, бер ни тиклем Урал алды ??м Урал аръя?ы территорияларында урынлаш?ан. Май?аны 143,6 ме? квадрат километр (Р?с?й Федерация?ыны? д?й?м май?аныны? 0,8 процентын) т?шкил ит?. Т?нья?та Баш?ортостан Пермь ??м Свердловск ?лк?л?ре, к?нсы?ышта ? Сил?бе, к?нья?-к?нсы?ышта, к?нья?та ??м к?нья?-к?нбайышта ? Ырымбур ?лк??е, к?нбайышта ? Татарстан Республика?ы, т?нья?-к?нбайышта Удмурт Республика?ы мен?н сикт?ш. Т?нья?тан к?нья??а республиканы? о?онло?о? 550 километр, к?нбайыштан к?нсы?ыш?а 430 километр?ан ашыу т?шкил ит?.

Баш?ортостанды? географик урыныны? м??им ?ы?аты уны? ике ?ит?а ?ына т?гел, шулай у? ике и?тисади район (Волга буйы ??м Урал) ки?ешк?н урында урынлашыуында ??м улар?ы тоташтырып тороуында. Тарихи я?тан Баш?ортостан эрг?л?ге Урал ?лк?л?ре мен?н ты?ы? б?йл?нг?н.

Рельефы т?рл?. Баш?ортостан территория?ын к?нбайыш, таулы ?л?ш ??м Баш?ортостанды? Урал аръя?ына б?лерг? м?мкин. Урал алдында я?ы таулы?тар, ?ал?ыулы?тар ??м тиге?лект?р айырылып ята. Таулы Баш?ортостанда т?п?ш ??м урта тау ?ырттары мен?н бер р?тт?н, ярай?ы у? ки? К?нья? Урал я?ы таулы?ы бар.

Баш?ортостан климаты континенталь. У?а ?ыуы?, к?п ?арлы ?ыш ??м йылы (хатта э?е) й?й хас. К?се? осор?ары (я?, к??) ?ы??а. ?ауа температура?ы уртаса т??леген? Цельсий буйынса 0 градустан ю?ары бул?ан осор апрелде? беренсе ярты?ынан башлана ??м октябр??? ноябрь башында тамамлана.

Уртаса йыллы? ?ауа температура?ы Урал алдында 2,8 градустан Урал сикт?ренд? 0,4 градус?а тиклем ??г?р?. ?инуар?ы? (йылды? и? ?ыуы? айы) уртаса айлы? температура?ы ? минус 15-17 градус, ? июлде? (и? йылы ай) ? плюс 18-20 градус. Температураны? абсолют минимумы ? минус 50 градус, максимумы ? плюс 40 градус.

Дымды? т?п сы?ана?ы булып атмосфера яуым-т?ш?мд?ре тора. Атмосфера яуым-т?ш?мд?ре б?т? май?ан буйлап тиге? таралмай. Уралды? к?нбайыш ипкенд?ренд? йыллы? яуым-т?ш?м сумма?ы 640-700 миллиметр?а ет?, к?нсы?ыш ипкенд?ренд? 300-500 миллиметр?ан ашмай. Йыллы? яуым-т?ш?мд?? 60-70 проценты йылды? йылы ва?ытына тура кил?. ?ыш к?н? ?ар ?атламы бейеклеге к?нбайышта ? 30-50 см, тау ит?кт?ренд?? 60 см була, ? и? бейек урындары 106-126 см-?а ете?е м?мкин.

Йыл?а селт?ре ?с йыл?а система?ына ?арай: Волга (территорияны? 75 проценты), Урал (25 проценты) ??м Обь (бер проценттан к?мер?к). Баш?ортостан территория?ында биш ??аллы йыл?а бассейны айырыла: Волга йыл?а система?ында А?и?ел, Ы? ??м Буй; Обь йыл?а система?ында ? Тобол???м Урал йыл?а?ы бассейны. Республиканы? т?п ?ыу артерия?ы?? А?и?ел йыл?а?ы, уны? о?онло?о 1430 километр, ?ыу йыйыу май?аны ? 142 ме? квадрат км. К?лд?р ??м ?ыу ?а?ла?ыстар май?аны ? 427 ме? квадрат километр. ?? ?ур к?лд?р ? Асылык?л (23,5 км2 ) ??м ?андрак?л (35,5 км2), ? ?ыу ?а?ла?ыстар?ан и? ?уры ? Н?г?ш (25,2 км2), ?арман (35,2 км2), Павловка (116 км2). ?йтк?нд?й, 1961 йылда ?ари?ел йыл?а?ында саф?а индерелг?н Павловка ?ыу ?а?ла?ысы элекке СССР-?а карстлан?ан территорияла т???лг?н беренсе ?ыу ?а?ла?ыс. Х??ерге ва?ытта А?и?ел йыл?а?ында ошондай у? Йома?ужа ?ыу ?а?ла?ысы т???лд?.

Ба?ма ?с?н версия????Сайт карта?ы????Битте? ??к? я?ына

Д?й?м м??л?м?т

?
Баш?ортостан 450