Мифтәхетдин Аҡмулла

Юбилей алдынан «Китап» нәшриәте башҡорт әҙәбиәте классигы тураһында «Шиғриәт йондоҙо» китабын сығарҙы (өсөнсө баҫма). «Башинформ» мәғлүмәт агентлығы хәбәрсеһе уның авторы филология фәндәре докторы, БДПУ-ның башҡорт филологияһы факультеты профессоры Рәшит Шәкүр менән әңгәмәләште.

- Рәшит Закир улы, һеҙҙең монографияның беренсе баҫмаһы 25 йыл элек сыҡҡайны. Ваҡыт үтә, ә һеҙҙең Аҡмулла ижады менән ҡыҙыҡһыныуығыҙ кәмемәй. Китаптың тулыландырылған өсөнсө баҫмаһы нимәләр тураһында һөйләй?

- Эйе, был кешенең ижадының магик тәьҫиренә бирелмәү, шиғырҙарында сағылдырылған шәхес бөйөклөгөн тоймау мөмкин түгел. Компанияла булған ваҡытта кемдер Аҡмулланың тапҡыр һүҙҙәрен иҫкә алһа, шунда уҡ икенсеһе эләктереп ала һәм дауам итә. Аҡмулла үҙе иҫән саҡта уның бер генә шиғыры сығыуына ҡарамаҫтан, халыҡ уны яҡшы белә. Уның тураһында фольклор булдырыу шағирға булған халыҡ һөйөүен тағы бер тапҡыр иҫбатлай. Улар китаптың өсөнсө баҫмаһына инде.

- Яҙыусыларҙан кемде Аҡмулла ижадын «дауам иттереүсе» тип һанап була?

- Аҡмулла форма һәм йөкмәтке буйынса үҙенсәлекле поэтик мәктәп булдырҙы, Мәжит Ғафури, Шәйехзада Бабич, Сәйфи Ҡудаш, Дауыт Юлтый һәм башҡалар уның тәьҫирендә булды. Аҡмулла башҡорт әҙәбиәте телен үҫтереүҙә һәм байытыуҙа ҙур роль уйнаны. Шағир ижады ҡаҙаҡ, татар һәм башҡа әҙәбиәт үҫешенә ҙур йоғонто яһаны. Ул төркмән, үзбәк, ҡарағалпаҡ һәм башҡа төрки телле халыҡтар араһында танылды.

Аҡмулланың ғүмере 1895 йылдың 10 (22) октябрендә Златоустан алыҫ булмаған Һараҫтан станцияһы янында фажиғәле өҙөлә. Шағир Миәс ҡалаһында мосолмандар зыяратында ерләнә. Революцияға тиклемге йылдарҙа Троицк ҡалаһында «Аҡмулла» тип аталған сатирик журнал сығарыла. XX быуаттың 60-90-сы йылдарында башҡорт әҙәбиәтендә Аҡмулла ижадын һәм тормошон өйрәнеү үҫеш ала. 1981 йылда Миәкә районы Туҡһанбай ауылында Мифтахетдин Аҡмулла музейы булдырыла. 1989 йылда Миәкә районы халыҡ депутаттары Советы ҡарары менән әҙәбиәт һәм сәнғәт әҫәрҙәре өсөн Аҡмулла исемендәге премия булдырылды. Ғалим һәм шағирҙар, рәссам һәм композиторҙар уның лауреаттары булды. Улар араһында Рәшит Шәкүр, Әхәт Вилданов, Розалия Солтангәрәева, Зилфәт Басыров, Роза Сәхәүетдинова, Ғәзим Шафиҡов, Заһир Исмәғилев, Азат Мағазов, Нурия Ирсаева, Хәкимйән Зарипов, Гөлфиә Юнысова һәм башҡалар бар. Шағир тыуған ерҙә йыл һайын Аҡмулла көндәре үткәрелә. Ҡырғыҙ-Миәкә ауылында, Силәбе өлкәһе Миәс ҡалаһында Аҡмулла исемен йөрөткән урам бар.